آیت الله العظمی حاج میرزا علی آقا فلسفی در ماه ربیع الاول سال 1339 هجری قمری ( برابر با هشتم دی ماه 1299 شمسی ) در تهران به دنیا آمد و با ولادتش چشم پدر را به چهارمین فرزند خانواده روشنی بخشید . پس از وی نیز فرزندان دیگری به این جمع افزوده شدند .

پدر ایشان آیت الله حاج شیخ محمدرضا تنکابنی ( متولد 1282 هجری قمری ) ، فرزند شیخ محمد واعظ تنکابنی ، از علمای برجسته ی تهران بود . وی شش سال در محضر فقهی آیت الله شیخ حبیب الله رشتی ( م 1312 ق . ) زانو زد ، خارج فقه را نزد آیت الله سید محمد کاظم یزدی ( م 1337 ق. ) آموخت ، دو دوره کامل درس خارج اصول فقه آخوند خراسانی ( م 1329 ق. ) را درک کرد و از وی اجازه ی اجتهاد گرفت و در اخلاق و سلوک نیز از مجالس عرفانی مرحوم آیت الله حاج ملا حسینقلی همدانی ( م 1311 ق. ) بهره برد ؛ از همین رو عالمی جامع و کامل ، انسانی آرام و ساده زیست و به شدت مورد توجه خواص و ارادت عموم مردم به شمار می آمد .

از دیگر اساتیدش آیت الله حاج میرزا حسین حاج میرزا خلیل ، حاج آقا رضا همدانی و شیخ عبدالله مازندرانی بودند و از جمله شاگردان برجسته ی آن بزرگ می توان به آیت الله آخوند ملاعلی همدانی ( م 1398 ق. ) و مرحوم آیت الله حاج میرزا هاشم آملی ( م 1413 ق. ) اشاره کرد . از آن مرحوم تقریراتی از درس های اساتیدش برجای مانده که در اختیار آیت الله میرزا علی فلسفی بوده است . مرحوم شیخ محمدرضا تنکابنی یکی از چهار روحانی بزرگی بود که در دوره ی اعمال فشار بر عالمان دینی و محدودیت پوشش روحانی ، به دلیل داشتن اجازه ی اجتهاد ، در تهران مجاز به استفاده علنی از کسوت روحانیت بود . وی روز عید غدیر 1385 هجری قمری ( برابر با 21 فروردین 1345 ش. ) در تهران درگذشت . ایشان وصیت کرده بود که پیکرش در نجف اشرف به خاک سپرده شود . به رغم محدودیت های دولتی ، نخست در تهران مراسم تشییع جنازه ی باشکوهی برگزار شد و مرحوم حاج سید احمد خوانساری ( م 1405 ق. ) بر ایشان نماز خواند . آن گاه ، پیکر وی توسط آیت الله میرزا علی فلسفی به کربلا انتقال یافت . در عراق ، جنازه را یک شب در حرم مطهر امام حسین علیه السلام گذاشتند ، سپس آن را به آستان منور علوی در نجف بردند و طی مراسمی با حضور بزرگان مراجع ، تشییع کردند و سرانجام ، نزد بارگاه هود و صالح علیهم السلام در وادی السلام به خاک سپردند .

آیت الله میرزا علی فلسفی ، کودکی و مراحل تحصیل ابتدایی را در تهران گذراند و نخستین اموزش های معمول حوزوی را در دامن پرمهر درس پدر و برادر ارشدش میرزا ابوالقاسم آموخت . همان امر سبب شد که چندی بعد ، یکسره به درس حوزه روی آورد ؛ بدین ترتیب نخستین استادش پدر بود و آن گاه ادبیات را در مدرسه ی فیلسوف الدوله پی گرفت . شرح جامی و شمسیه را نزد استاد فاضلی به نام شیخ حسین نوایی آموخت . سپس کتاب های مغنی و شرح نظام را در مدرسه محمدیه ( مقابل مسجد جامع تهران ) در محضر شیخ محمدحسین بروجردی و سید محمد قصیر فراگرفت و پس از آن برای آموختن مقدمات اصول و فقه به مدرسه ی مروی رفت . اما برای تحکیم پایه های علمی خویش و خواندن کتاب های رسائل و مکاسب ، محضر پدر را از دست نداد . همه ی آموخته های خود را به شیوه ی معمول در حوزه های علمیه با شاگردان هم دوره اش مباحثه می کرد و بهترین دوست و هم مباحثه اش که تا سال های تحصیل در نجف، همراه او ماند، آقای دکتر ابوالقاسم گرجی بود که در اغلب جلسات خصوصی درس پدر نیز شرکت داشت.
نوجوان بود که همراه مادرش برای زیارت به عتبات عالیات رفت و تا سال های پایانی عمر ، خاطره ی این سفر روحانی و به ویژه حال و هوای آستان بوسی امام حسین علیه السلام و برگرفتن تربت مطهر قتلگاه آن امام را در یاد داشت و در کنار آن ، شکوه نمازهای جماعتی را که به امامت آیات عظام نائینی ( م 1355 ق. ) و سید ابوالحسن اصفهانی ( م 1365 ق. ) در صحن های مطهر برگزار می شد ، به خاطر می آورد .
در سال 1360 هجری قمری ( مصادف با 1320 ش. ) با کشیده شدن زبانه های جنگ جهانی دوم به ایران و خروج رضاشاه از کشور ، مدارس علمیه ای که به زور از متولیانش گرفته شده بود ، به آنان بازگردانده شد و به عنوان فضایی برای سکونت و تدریس ، بار دیگر در اختیار حوزه های علمیه قرار گرفت . در شمار این کانون های آموزشی ، مدرسه ی مروی تهران بود که برای اقامت طلاب در حجره های آن آزمونی برگزار می کردند . از بزرگانی که به عنوان مسئولان این امتحان حضور داشتند ، مرحوم سید محمد بهبهانی ( م 1383 ق. ) و مرحوم میرزا محمدباقر آشتیانی ( م 1404 ق. ) بودند . آیت الله فلسفی با این که در همان دوران مادر گرامی خویش را از دست داده بود و بی تردید تالمات روحی ناشی از فقدان مادر تاثیر فراوانی بر او نهاده بوده ، در محضر این عالمان دینی امتحان داد و فضل و کمال وی با دریافت یک جلد حاشیه ی میرزا حسن آشتیانی بر رسائل به عنوان جایزه ، مورد تائید آنان قرار گرفت . اما از آن جا که شرط اقامت طلاب در حجره های مدرسه این بود که همگی در کسوت روحانیت باشند و او که آن زمان عرقچینی بر سر می نهاد ، هنوز تصمیمی برای معمم شدن نگرفته بود ، از داشتن حجره ای در مدرسه ی مروی محروم ماند .

در سال 1324 شمسی با اتمام کتاب های سطح حوزه و برای ادامه ی تحصیل خارج فقه و اصول در حالی که بیش از 25 سال نداشت ، به پیشنهاد پدر ، به تنهایی راهی نجف اشرف شد تا از خرمن درس بزرگان آن حوزه خوشه برگیرد . چند روز پیش از وی ، هم مباحثه اش آقای ابوالقاسم گرجی به آن جا رفته بود . آن ها بار دیگر محفل مباحثه ی علمی خود را برپا کردند و دو حجره ی یک نفره در مدرسه ی مرحوم سید محمد کاظم یزدی گرفتند ؛ مدرسه ای که حدود هشتاد حجره داشت و به دلیل رعایت نظم و بهداشت مورد توجه همگان بود . به گونه ای که هیات های علمی خارجی برای بازدید به آن مدرسه می آمدند . گفتنی است که وی ، پس از بازگشت آقای دکتر گرجی به ایران ، آیت الله وحید خراسانی ، آیت الله سیدتقی قمی و آیت الله شیخ علی اصغر شاهرودی را به عنوان هم مباحثه برگزید .

در نجف اشرف ، شیوه های تدریس بزرگانی چون مرحوم سید عبدالهادی شیرازی ( م 1382 ق. ) ، مرحوم سید محمود شاهرودی ( م 1395 ق. ) و مرحوم شیخ کاظم شیرازی ( م 1367 ق. ) را آزمود ، اما سرانجام محفل درس مرحوم حاج شیخ محمد علی کاظمینی ( م 1364 ق. ) از برجسته ترین شاگردان آیت الله نائینی را پسندید که روزها در مقبره ی میرزای شیرازی درس فقه می گفت و شب ها بر پشت بام مسجد هندی درس اصول می داد . چند سالی در این هر دودرس به دانش اندوزی پرداخت و تقریرات دروس او را نوشت . پس از درگذشت استاد ، نخست به درس مرجع بزرگ زمان ، آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی رفت ، که بر جنازه مرحوم کاظمینی نماز خوانده بود ، اما حضور در این درس دیری نپایید و از آن پس به مجلس درس آیت الله سید ابوالقاسم خوئی رفت و تا پایان زمان اقامت در نجف ، هیچ گاه حضور در آن را از دست نداد . دو دوره درس اصول فقه و کتاب هایی چند از ابواب فقه را نزد آن استاد بزرگ آموخت که پس از رحلت مرحوم کاظمینی محفل علمی او در اوج شکوفایی و رونق قرار داشت .
آیت الله میرزا علی فلسفی ، یکی از برجسته ترین درس آموزان مکتب آیت الله خوئی است که پیوسته تقریرات درس وی را می نوشت و استاد گاه خود با قلم خویش ، مهر تائیدی بر پایان آن می نهاد یا کسانی را که مباحث مکتوب فقهی او را می خواستند به جزوه های آن شاگرد برجسته اش ارجاع می داد .
همین ویژگی های علمی و مراتب فضل و کمال بود که سبب شد هنگام بازگشت آیت الله فلسفی به تهران ، اجازه ی اجتهادی از سوی مرجع بزرگ شیعه حضرت آیت الله خوئی به نام وی صادر شود . این گواهی ارزشمند که بدون اطلاع شخصی وی شرف صدور یافته بود ، نخستین اجازه نامه است که از سوی حضرت آیت الله خوئی به نام یکی از شاگردانش نوشته شده است و با این که به دلیل پیشگیری از صدور اجازه هایی از این دست ، سعی بر کتمان آن بود ، دیری پنهان نماند .

گو این که آموختن اصول و فقه ، یگانه اهتمام درسی او بود ، اما چندی نیز در محضر استادی به نام شیخ صدرا ، به خواندن اسفار پرداخت و رجال و درایه را نیز در جلسات درسی مرحوم شیخ آقا بزرگ تهرانی ( م 1389 ق. ) فرا گرفت ؛ هر چند این دو درس ، یکی به دلیل عدم توجه به مباحث فلسفی در حوزه ی نجف ، و دیگری به دلیل کهولت سن استاد دیری نپائید .

به پیروی از شیوه ای سازنده ، هم زمان با تحصیل ، در سایه ی دیوار پشت بام مدرسه ی سید محمد کاظم یزدی ، به تدریس آموخته های خود نیز پرداخت . تدریس را از کتاب شرح لمعه آغاز کرد و تا کتاب های رسائل و مکاسب و کفایه الاصول نیز پیش رفت . بیان روان و شیوای وی ، و تسلط علمی فوق العاده بر مبانی علمی ، شاگردان بسیاری را به مجلس درس او کشانید و درس کفایه او از پر رونق ترین دروس آن روزگار نجف به شمار می آمد ؛ چندان که مدرسان حوزه ی نجف او را برخوردار از جادوی بیان دانستند و استادش آیت الله خوئی ، با مشاهده ی فراوانی شاگردان وی ، او را به ماندن در نجف و ادامه ی تدریس تشویق فرمود .
افزون بر این ، پژوهش ها و تحقیق در مبانی فقه نیز غفلت نورزید و از همین رو ، در جلسه ی علمی شبانه ی بیت حضرت آیت الله خوئی که در آن بر کتاب عروه الوثقی ، اثر مرحوم سید محمد کاظم یزدی و کتاب وسیله النجاه سید ابوالحسن اصفهانی حاشیه زده می شد و به جلسه ی استفتاء شهرت داشت و شمار اندکی از شاگردان درس وی برای تحقیق در مسائل فقهی و رجوع به آیات و روایات گرد می آمدند ، شرکت می جست و از اصحاب استفتاء بود .
ایام اقامت در نجف را با شهریه ی اندکی که از سوی مرحوم آیت الله سد ابوالحسن اصفهانی پرداخت می شد ، با قناعت سپری کرد و تا سال 1340 شمسی که در مجف بود ، سه بار به ایران آمد که در یکی از این سفرها با کوشش برادر ارشدش مرحوم شیخ ابوالقاسم ، مقدمات ازدواج وی با فرزندی از خانواده ای متدین و محترم فراهم شد . نامه ای ای که آیت الله خوئی همراه آقای گرجی روانه کرده ، و در آن به خوبی و فضل شاگرد جوان خود گواهی داده بود ، در برقراری این وصلت تاثیر بسیاری داشت . پس از ازدواج و ناممکن بودن اقامت در مدرسه ، با کمک مالی پدر در جایی دیگر اقامت گزید .

یک بار که در ایام تعطیل دروس حوزه ، به ایران آمد ، مصادف با درگذشت مرحوم شیخ علی اکبر برهان ، امام جماعت مسجد لرزاده تهران ( واقع در خیابان لرزاده ) شد که در سفر مکه به رحمت ایزدی رفته بود . مردم و معتمدین محلی از وی خواستند که به جای امام جماعت مرحوم ، در مسجد اقامه نماز کند ، اما وی نپذیرفت و امامت را به جانشین امام همان مسجد وانهاد و به نجف بازگشت . شور و شوق و علاقه ی مردم به حضرت آیت الله فلسفی در مسجد لرزاده موجب شد که جانشین امام جماعت مسجد را راضی کنند و نامه های متعددی را خطاب به آیت الله خوئی و آیت الله حکیم بنویسند و از آنان بخواهند که ایشان را به تهران بفرستند . در نتیجه ، آیت الله خوئی به رغم تمایل درونی خود به ماندن وی در نجف و ادامه ی تدریس اصول و فقه با این جمله که « خوب است دعوت آقایان را اجابت کنید » ، با مراجعت ایشان به تهران موافقت کرد .
این گونه بود که آیت الله حاج میرزا علی فلسفی با کوله باری از علم و فقاهت و تجربه ای گرانبار از تحصیل و تحقیق و تدریس ، پس از 16 سال اقامت در نجف اشرف ، سرانجام در سال 1340 شمسی ؛ یعنی همان سالی که آیت الله بروجردی در گذشت ، راهی تهران شد . وی در مسجدی که اقامه ی نماز داشت ، به برپایی جماعت بسنده نکرد ، بلکه هم به تدریس دروس تخصصی خارج فقه و اصول برای حوزویان پرداخت ، هم برای جوانان علاقه مند صرف و نحو عربی را تدریس کرد و هم عموم مردم را از اندرزهای حکیمانه ی خویش که در قالب دروس اخلاق و تعلیم معارف اسلامی عرضه می داشت ، بهره مند ساخت . خاطرات شیرین و بحث های اخلاقی و معنوی ایشان که ریشه در ژرفای آیات و روایات اسلامی داشت و برخاسته از باور عمیق قلبی بود ، هنوز در ذهن و زبان کسانی که آن ده سال در پیشگاهش زانو زدند ، به جای مانده است . در همین سال ها بود که به منظور تحقیق گشترده در احادیث معصومین علیهم السلام ، مطالعاتی سودمند را در زمینه ی موضوع یابی و دسته بندی روایات انجام داد .
همان گونه که در ابتدای این زندگی نامه گفته شد ، در سال 1345 شمسی ، پدر خود مرحوم حاج شیخ محمدرضا تنکابنی را از دست داد و در اجرای وصیت وی ، جنازه اش را برای دفن در وادی السلام به نجف اشرف برد .

در سال 1349 شمسی در اوج خفقان ستم شاهی که هر صدای مخالفی در نطفه خفه می شد ، به دنبال شهادت روحانی مبارز سید محمدرضا سعیدی در زندان ، از سوی آیت الله فلسفی مجلس یادبودی و قرائت فاتحه ای در مسجد لرزاده برپا شد که بسیاری از مردم در آن شرکت کردند ولی اندکی پس از شروع و پیش از آن که خطیب سخن بگوید ، با دخالت نیروهای شهربانی به تعطیلی کشانده شد . تردیدی نیست که نیروهای دولتی از همراهی دیرین آیت الله فلسفی با نهضت انقلابی برخاسته از ایمان اسلامی مردم و اقدام پیشین وی در امضای اطلاعیه های انقلابی آگاهی داشتند .
 

در آن سال ها حوزه ی علمیه ی مشهد مقدس در کنار حوزه های نجف و قم از برکت حضور مراجع بزرگوار بهره مند بود و اساتید بزرگوار با تدریس دروس سطح و خارج ، برنشاط و پویایی آن می افزودند . در یکی از سفرهای زیارتی به مشهد ، حضرت آیت الله میلانی ( م 1395 ق. ) فرزند بزرگوار خود و یکی دیگر از آقایان را نزد آیت الله فلسفی فرستاد و از وی خواست که به منظور رونق بخشیدن به حوزه ی علمیه مشهد و رفع نیازهای علمی طلاب ، به ویژه با توجه به تصمیم آیت الله وحید خراسانی برای عزیمت به قم ، جماعت و تدریس در تهران را رها سازد و به مشهد کوچ کند . پافشاری مردم علاقه مند به ایشان در تهران که وی را از نجف به نزد خویش آورده بودند از یک سو و دشواری های دوری از موطن او را به درنگ واداشت اما شوق زیستن در کنار بارگاه منور رضوی و احساس مسئولیت در برابر مشتاقانی که در حوزه ی مشهد گرد آمده و انتظار نشستن در محضر وی را می کشیدند ، او را به این شهر گرامی کشاند .
نخست ، مسجدی در کوچه ی چراغ برق را برای تدریس خارج انتخاب کرد و به دلیل شیرینی گفتار و شیوایی بیان و نوآوری در تقریر ، به شدت مورد استقبال طلاب حوزه ی علمیه ی مشهد قرار گرفت و حضور و پافشاری جمعی از مریدان ایشان در مسجد لرزاده و بردن اجباری وی به تهران نیز نتوانست مانع از تصمیم نهایی برای اقامت همیشگی ایشان در مشهد شود و بدین گونه بود که با پنج فرزند خویش به مشهد کوچید و از آن زمان تا پایان عمر پربرکت خویش ، یعنی 34 سال را در این شهر سپری کرد .
با حضور آن استاد فرزانه در مشهد ، جان تازه ای به کالبد حوزه ی مشهد دمیده شد و صدها تن از طلاب علاقه مند در محضر درس ایشان حاضر شدند ؛ چندان که محفل دانش گستر او در مدرس اصلی مدرسه ی میرزا جعفر ، سپس مسجد ملاحیدر و سرانجام در مدرسه ی آیت الله خوئی ، به پر رونق ترین درس های حوزوی بدل گشت . او گذشته از خوی خوش و منش زاهدانه اش که از آن رهگذر ، زبانزد خاص و عام شده بود ، با توان علمی و قدرت بیان خود شاگردان فراوان را شیفته ی خویش ساخت .

وی در کنار برخورداری از کرسی تدریش ، هرگز ارتباط مستقیم با توده های مردم را رها نکرد و به همین منظور دعوت جمعی از مومنان شهر برای حضور در محراب جماعت مسجد آقا حسین بناها ( شهدا ) را پذیرفت ؛ جایی که هم برای مردم اقامه ی جماعت می کرد و هم در روزهای سرشار از معنویت ماه رمضان ، شیفتگان معنویت را با زبان شیرین و لحن سوزان خویش ، به انجام کارهای نیک می خواند و از کردار و رفتار ناپسند باز می داشت . کیست که یک بار در برابر وی نشسته و به سخنان برخاسته از ایمانش گوش سپرده باشد و نفوذ کلام آن عالم ربانی و عارف زاهد تا دیرباز در جان و روانش نمانده باشد؟
در همسایگی منزل ایشان مسجد کوچکی به نام موسی بن جعفر علیه السلام بود که هر روز نماز صبح را به جماعت در آن جا اقامه می کرد و جلسات هفتگی درس معارف ایشان در شب های شنبه که در آن به تبیین مبانی عقاید و اخلاق می پرداخت ، نیزدر همان مسجد برگزار می شد .

او با این که همواره از جاه و مقام ـ اگر چه از جنس مناصب دینی هم چون مرجعیت ـ به رغم همه ی شایستگی ها گریزان بود ، اما آنگاه که پای مسئولیت در میان بود ، از حضور در صحنه و مشارکت در هر اقدامی که به بهبود اوضاع اجتماعی و فرهنگی مردم می انجامید ، به ویژه آنگاه که پای باورهای دینی و اعتقادی در میان می آمد ، هیچ پرهیزی نداشت .
نمونه ی این حضور را می توان در ایام شکوفا شدن انقلاب اسلامی ایران به رهبری آیت الله خمینی دید ، آن گاه که حوزه ی درس او نیز همانند دیگر کانون های تحصیلی در اعتراض به حکومت ستم شاهی تعطیل شد و خود وی نیز با مشارکت در امضای اطلاعیه هایی که از جانب علمای مشهد صادر می شد ، مردم را به حضور گسترده در راه پیمایی ها فرا می خواند و خود نیز همراه دیگر عالمان آگاه مشهد پیشاپیش مردم در همبستگی با شور انقلابی ملت مسلمان ایران شرکت می جست .
با ورود آیت الله خمینی به ایران ، در روز پانزدهم بهمن سال 1357 همراه گروهی از علمای مشهد ، از جمله مرحوم آیت الله میرزا حسنعلی مروارید ( م 1383 ش. ) و آیت الله سید عزالدین حسینی زنجانی ، برای خیرمقدم گویی به رهبر انقلاب راهی تهران شد .
در دوازدهم مرداد سال 1358 شمسی در انتخابات نخستین دوره ی مجلس خبرگان که به منظور تدوین قانون اساسی جمهوری نوپای اسلامی ایران تشکیل می شد ، در پی پافشاری گروهی از خیراندیشان ، خود را در معرض انتخاب مردم مشهد قرار داد و همراه با جمعی از خبرگان شهر ، از جمله مرحوم آیت الله میرزا جواد آقا تهرانی ( م 1368 ش. ) به این مجلس راه یافت تا آموخته ها و یافته های فقهی خود را در صحنه ی عمل به کار گیرد و در تحکیم بنیان های نظام دینی کشور سهیم باشد .

ارادتش به خاندان عصمت و طهارت ، او را به آستان بوسی پیوسته ی حضرت ثامن الائمه علی بن موسی الرضا علیه السلام که بیش از سه دهه در جوار مرقد پاکش زیسته بود ، می کشانید و همین اخلاص معنوی سبب شده بود که هر سال در ایام سوگواری حضرت فاطمه ی زهرا سلام الله علیها ، محفل عزایی را در منزل خویش برپا کند ؛ مجلسی که در آن ، خود بر در سرای خویش می نشست و سوگواران را خوشامد می گفت .
چند سالی بود که در روز شهادت بانوی عالم اسلام ، پیشاپیش هیاتی از علمای عزادار و خیل فراوانی از طلاب و مردم سوگوار ، پس از اتمام محفل عزا ، از خانه بیرون می آمد و رهسپار حرم مطهر می شد و در آن جا برای دخت پاک پیامبر اشک ماتم می ریخت .
 

شاید همین ارادت بی پایانش به خاندان امامت بود که در گذشت جانکاهش نیز هنگامی رخ داد که هنوز غبار سوگواری در تاسوعای محرم از سر و روی عزاداران سترده نشده بود و هنوز سرشک اندوه مصائب حضرت ابوالفضل العباس علیه السلام در دیده ی عاشقان مانده بود ، و خبر جانسوز ارتحالش زمانی در شهر پیچید که هنوز غم سترگ شهادت حضرت اباعبدالله الحسین علیه السلام در پیش رو بود .

این گونه بود که پس از 85 سال زندگی ، مقارن اذان ظهر روز تاسوعای سال 1427 هجری قمری ، برابر با 19 بهمن 1384 هجری شمسی ، قلب استاد از تپش ایستاد و قلب شهر نیز دمی به خود لرزید و خیل ارادتمندانش از عارف و عامی با خود زمزمه کردند :

کسی که روی تو دیده است حال من داند
که هر که دل به تو پرداخت صبر نتواند
هر آفریده که چشمش به آن جمال افتاد
دلش ببخشد و بر جانش آفرین خواند

صبح روز جمعه یازدهم محرم ، پیکر پاک آن عزیز ، با حضور استادان و طلاب حوزه ی علمیه و بر دوش مردم عزادار و شیفته ی زهد و پارسایی آن عالم ربانی ، از محل مسجد شهدا که یادآور نمازهای روح انگیز آن مرحوم بود ، تا جوار بارگاه رضوی تشییع شد .

پس از اقامه ی نماز توسط دوست دیرینش حضرت آیت الله وحید خراسانی ، در رواق دارالسرور و در کنار آیت الله مروارید که حدود یک سال پیش درگذشته بود ، آرام گرفت .

هرگز دنیا او را نتوانست فریفت ، فروتن زیست و سرافراز رفت و جمعی را در سوگ خویش گریان کرد . خدایش او را در سرای بهشت شادان کند .

با در گذشت آن عالم فقیه ، مراجع عظام تقلید و آیات عظام با ارسال پیام های تسلیتی ، این ضایعه ی بزرگ را به حضرت بقیه الله الاعظم عجل الله تعالی فرجه و حوزه های علمیه و بازماندگان آن عالم ربانی و عموم مومنان تسلیت گفتند و با برپایی مجالس ترحیم و تجلیل ، در مشهد و قم و تهران و خارج از کشور ، یاد همیشه جاودان آن اسوه ی ورع و تقوی را گرامی داشتند که در پایان ، شماری از پیام های این بزرگان برای آگاهی خوانندگان گرامی نقل می شود :

پیام تسلیت حضرت آیت الله سیستانی دام ظله

بسم الله الرحمن الرحیم
یا ایتها النفس المطمئنه ارجعی الی ربک راضیه مرضیه
هم زمان با ایام سوگواری سالار شهیدان حضرت اباعبدالله الحسین صلوات الله و سلامه علیه ، ثلمه ی جبران ناپذیر ارتحال فقیه عظیم الشان حضرت آیت الله آقای حاج میرزا علی فلسفی طاب ثراه موجب کمال تاثر و تالم گردید .
آن بزرگوار که سالیان متمادی از اساطین حوزه ی علمیه ی مشهد مقدس و عمر شریفشان را با زهد و پرهیزکاری ، در تربیت و پرورش اهل علم ، صرف نمودند ، یکی از برجسته عالم ربانی و خدمتگزاران بزرگ دین و مدهب بودند .
این جانب این مصیبت عظیم را به ساحت مقدس حضرت ولی عصر ارواحنا فداه و حوزه های علمیه مخصوصا حوزه ی علمیه ی مشهد مقدس و عموم مردم شریف خراسان و به بستگان آن مرحوم به خصوص فرزند برومندشان جناب حجه الاسلام آقای حاج شیخ محمد فلسفی دامت تاییداته تسلیت و تعزیت عرض نموده و از درگاه خداوند منان برای آن فقید سعید علو درجات و برای بازماندگان صبر و اجر جزیل مسالت دارم . و انا لله و انا الیه راجعون

علی الحسینی السیستانی ـ تاسوعای 1427

پیام تسلیت مقام معظم رهبری دام ظله

بسم الله الرحمن الرحیم
رحلت فقیه پرهیزگار مرحوم مغفور آیت الله آقای حاج میرزا علی آقای فلسفی طاب ثراه را به علما، اعلام و فضلاء و طلاب حوزه علمیه و همه مردم مومن و وفادار مشهد مقدس به خصوص به خانواده معزز و فرزندان مکرم و دیگر بازماندگان و ارادتمندان آن عالم گرانقدر تسلیت عرض می کنم و درجات عالیه اخروی و پاداش خدمات علمی و دینی ایشان در نزد خداوند متعال را مسالت می نمایم.

سید علی خامنه ای
22/ 11/ 1384

پیام دفتر حضرت آیت الله میرزا جواد تبریزی (ره)

باسمه تعالی
اذا مات العالم ثلم فی الاسلام ثلمه لایسدها شی ء
ببالغ الاسی و الحزن تلقینا نباء رحیل المرجع الدینی آیت الله العظمی الشیخ علی الفلسفی ( رحمه الله تعالی ) الی الرفیق الاعلی و الذی امضی عمره الشریف فی خدمه المذهب و الحوزات العلمیه و ترویج الاحکام الشرعیه .
و نحن نرفع الی مقام ولی العصر عجل الله فرجه الشریف و الی جمیع مراجع الطائفه و طلبه العلوم الدینیه و الی اهله و ذویه و جمیع المومنین احر التعازی بهذا المصاب الجلل .
نسال الله سبحانه و تعالی ان یتغمد الفقید الغالی برحمته الواسعه و ان یلهم ذویه الصبر و السلوان . و انا لله و انا الیه راجعون

قم المقدسه 9 محرم الحرام 1427 هـ
مکتب السماحه آیت الله العظمی لشیخ المیرزا جواد التبریزی ( دام ظله )

بیانیه ی موسسه ی خیریه ی مرحوم حضرت آیت الله العظمی خوئی در لندن

" إذا مات العالم ثلم فی الإسلام ثلمة لا یسدها شیء "
تنعى مؤسسة الإمام الخوئی الخیریة، بمزید من الحزن والأسى، فقید العلم والتقى سماحة آیة الله الشیخ میرزا علی فلسفی تغمده الله بواسع رحمته، والذی وافاه الأجل المحتوم یوم التاسع من محرم 1427.
کان الفقید علماً من أعلام الزهد والورع، ورجلاً نذر نفسه لخدمة الدین الحنیف والأمة الإسلامیة. درس وتخرج من حوزة النجف الأشرف العلمیة، وهو أحد التلامذة النابغین للإمام الراحل المرجع السید الخوئی(قدس سره)، وواحد من ثلاثة ممن حازوا على إجازة الاجتهاد الخطیة من سماحة المرجع. استقر فی مدینة مشهد المقدسة، وترأس الحوزة العلمیة وکان له أثر بالغ فی تخریج نخبة من علماء الدین الأفاضل، من خلال دروسه القیمة وطرحه للآراء العلمیة مکملاً بذلک الدور العلمی والفقهی لمدرسة المرجع الراحل الإمام الخوئی(رضوان الله علیه). وبفقده رحمه الله، خسرت الحوزة العلمیة و الأمة الإسلامیة علماً من أعلامها الساعین لجمع کلمتها وتوحید المواقف، وتنویر المسلمین بقضایاهم وعمل جاهداً لنشر مبادئ وتعالیم الإسلام على هدی مدرسة أهل البیت(ع ) .
تغمدلله فقیدنا بواسع رحمته و اسکنه الفسیح من جناته ، والهم الجمیع الصبر و السلوان و حشره مع اولیائه رسول الله محمد (ص) و عترته الطیبین الطاهرین و بهذه المناسبه الالیمه تتقدم موسسه الامام الخوئی الخیریه بالعزاء و المواساه الی سماحه مولانا الامام المنتظر (عج) و الرماجع العظام و جمیع الحوزات العلمیه و اهله و ذویه خاصه سائلین المولی القدیر ان یعوش امتنا عن هذه الخساره الفادحه .
و ستقام الفاتحه علی وحه الطاهره مساء یوم الخمیس المصادف 9/2/2006 ( لیله الحادی العشر من محرم ) من الساعه 8 ـ 30/6 مساءا فب مرکز الامام الخوئی الاسلامی . و انا لله و انا الیه راجعون

لندن فی 8/2/2006

پیام تسلیت حضرت آیت الله فاضل لنکرانی (ره)

بسم الله الرحمن الرحیم
اذا مات المومن الفقیه ثلم فی الاسلام ثلمة لا یسدها شیء
دریافت خبر ارتحال عالم بزرگوار فقیه متقی و وارسته حضرت آیة الله آقای حاج میرزا علی فلسفی قدس سره الشریف موجی کامل از تاثر و اندوه ایجاد نمود .
آن مرد بزرگ که از تربیت یافتگان حوزه مقدسه نجف اشرف و از تلامذه برجسته آیة الله العظمی خوئی رضوان الله تعالی علیه بود بعد از مراجعت به ایران، جوار مقدس ثامن الحجج علی بن موسی الرضا علیهما آلاف التحیة والثناء را برگزید و با استضائه از انوار مقدس رضوی به تدریس و تربیت فضلاء و بزرگان همت گماشت و جداً به حوزه مقدسه مشهد رونق کامل و عظمت علمی بخشید و شاگردان بیشماری را با مکتب فقهی و اصولی خویش آشنا ساخت .
این جانب این مصیبت را در درجه اول به مقام والای حضرت بقیة الله الاعظم عجل الله تعالی فرجه الشریف تسلیت عرض نموده و در مرتبه بعد به حوزه های علمیه و علما و بزرگان خصوصا حوزه مقدسه مشهد و بازماندگان و فرزندان و دامادها و بالاخص جناب مستطاب حجة الاسلام و المسلمین آقای حاج شیخ محمد فلسفی دامت افاضاته . و از خداوند مسئلت می نمایم که در آینده نزدیک ایشان بتواند تا حدی این ضایعه را جبران نمایند و بالاخره ارتحال چنین شخصیتی در شرایط فعلی هم از جهت فقدان و از دست دادن آنان موجب تاثر است و هم از جهت عدم اقتضاء و شرایط برای تربیت چنین زوادی.
از خداوند متعال مسئلت می نمایم که درجات ایشان را متعالی و در این ایام که مصادف با عاشورای حسینی است ایشان را با ابا عبدالله الحسین علیه السلام محشور و هرچه بیشتر مورد عنایت حضرت رضا علیه السلام قرار دهد.

عاشواری 1427
محمد فاضل لنکرانی

پیام تسلیت حضرت آیت الله صافی دام ظله

بسم الله الرحمن الرحیم
اعظم الله اجورنا و اجورکم بمصابنا بابی عبدالله الحسین علیه السلام
ضایعه ی اسفناک و ثلمه ی جبران ناپذیر ارتحال فقیه عالی مقام و استوانه ی بزرگ حوزه ی علمیه ی خراسان ، حضرت آیت الله آقای حاج میرزا علی فلسفی رضوان الله تعالی علیه موجب کمال تاسف و تاثر گردید .
انا لله و انا الیه راجعون
آن عالم جلیل و استاد عظیم الشان پس از نیل به مدارج بلند علم و فقاهت در حوزه ی علمیه نجف اشرف ، در جوار آستان فرشته پاسبان حضرت ثامن الائمه علیه السلام ، سال ها عمر شریف و پربرکت خود را در خدمت به اسلام و ترویج دین مبین و مکتب نورانی اهل بیت علیهم السلام و تدریس و تربیت فضلاء و علما سپری نمود و همواره انوار علم و عمل و تقوی از او در لمعان بود و در راه خدمت و کسب رضا و خشنودی مولایش حضرت بقیه الله الاعظم مولانا المهدی ارواح العالمین له الفداء مخلصانه تلاش کرد . عاش سعیدا و مات سعیدا .
حقیر این مصیبت غمبار اسلامی و مذهبی را به پیشگاه اقدس حضرت صاحب الامر عجل الله تعالی فرجه الشریف و علما و آیا و طلاب حوزه های علمیه مخصوصا حوزه ی علمیه ی مشهد مقدس و شاگردان و ارادتمندان و بیت علم و فقاهت آن سعید و بیوت علمیه وابسته به ویژه آقازادگان معظم و دامادهای محترم تسلیت عرض نموده و برای آن عالم ربانی علو درجات و برای بازماندگان اجر جزیل و صبر جمیل مسالت می نمایم .

نهم محرم الحرام 1427
لطف الله صافی

پیام تسلیت حضرت آیت الله شبیری زنجانی دام ظله

جناب مستطاب عماد الاعلام حجه الاسلام شیخ محمد آیت الله زاده فلسفی دامت افاضاته
مصیبت وارده فقدان نمونه ی علم و تقوی و اخلاق ، خدمتگزار صدیق حضرت ولی عصر ارواحنا فداه را اولا به آن حضرت که روز فقدان « یوم علی آل الرسول عظیم » بعد از تسلیت جد بزرگوار که « لا یقاس بمصیبتهم مصیبه » عرض نموده و ثانیا به عموم مومنینی که از ارشادات آن بزرگوار بهره مند بوده اند ، بالخصوص جامعه ی معظم روحانیت مشهد که ایشان اعظم ارکان آن بوده اند و به تعبیر شاعر عرب : " و ما فقد قیس فقده فقد واحد ـ و لکنه بنیان قوم تهدما " و یا به تعبیر رودکی در رثاء شهید بلخی : " از شمار دو چشم یک تن کم ـ وز شمار خرد هزاران بیش " و بالاخص به جناب عالی و خانواده ی محترم تسلیت عرض کرده و از پروردگار متعال علو درجات آن فقید سعید و صبر و شکیبایی و عزت و سلامتی همگان را خواهانم .

12 محرم الحرام 1427
سید موسی شبیری زنجانی

پیام تسلیت حضرت آیت الله حسینی شاهرودی دام ظله

باسمه تعالی شانه
ضایعه ی اسفناک و تاثرانگیز فقدان عالم ربانی حضرت آیت الله آقای حاج شیخ علی فلسفی ثدس سره الشریف را به آقازادگان محترم و سایر فامیل و جمیع بازماندگان تسلیت گفته و از باری تعالی جل شانه مسالت دارم که این ثلمه ی عظیمه را جبران و به بازماندگان صبر جمیل و اجر جزیل عنایت فرماید.

محمد الحسینی الشاهرودی
16 محرم الحرام 1427

پیام تسلیت حضرت آیت الله مکارم شیرازی دام ظله

باسمه تعالی
جناب حجه الاسلام و المسلمین آقای حاج شیخ محمد فلسفی دامت افاضاته
با اهدای سلام و تحیت ؛ ضایعه ی مولمه ی رحلت والد معظم حضرت آیت الله فلسفی را به جناب عالی و تمام فامیل محترم و حوزه ی علمیه ی مشهد مقدس صمیمانه تسلیت عرض می کنم . به یقین ، آن فقید سعید استوانه ای برای آن حوزه ی علمیه بود و سالیان دراز طلاب فاضل هم چون پروانگان در گرد شمع وجود او بودند و بهره می گرفتند . فقدان ایشان برای ما و تمام حوزه های علمیه بسیار سنگین است . خداوند درجات این عالم بزرگ متقی را متعالی گرداند و در جوار قربش او را جای دهد و بستگان را صبر و اجر عنایت فرماید . همیشه موفق باشید

19/11/84
قم ـ ناصر مکارم شیرازی

پیام تسلیت حضرت آیت الله موسوی اردبیلی دام ظله

اذا مات العالم الفقیه ثلم فی الاسلام ثلمه لایسدها شی ء
جناب حجه الاسلام و المسلمین آقای حاج شیخ محمد فلسفی دامت توفیقاته
سلام علیکم و رحمه الله
با نهایت تاسف و تاثر از حادثه ی مولمه ی ارتحال فقیه گرانقدر ، جناب آیت الله آقای حاج شیخ میرزا علی فلسفی ( رحمه الله علیه ) اطلاع یافتم . الحق ارتحال ایشان که عمری را در جهت نشر و ترویج علوم آل محمد صلی الله علیه و آله سپری نمودند و در نهایت اخلاص و بدون توجه به زخارف مادی و دنیوی ، معارف اهل بیت علیهم السلام و گوهرهای کلام آنان را برای عاشقان علم و فضیلت تبیین نمودند ف ضایعه ای بسیار سنگین و جبران ناپذیر است .
اینجانب ضمن عرض تسلیت به محضر مقدس حضرت ولی عصر ( ارواحنا له الفداء ) و خانواده های محترم آن مرحوم ، علی الخصوص جناب عالی و فرزندان و دامادهای محترم ایشان و هم چنین عرض تسلیت به حوزه های علمیه به خصوص حوزه ی علمیه ی مشهد مقدس و شاگردان آن مرحوم ، از خداوند متعال برای ایشان رحمت واسعه و علو درجات خواستارم و امید دارم که خداوند سبحان ایشان را با اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام محشور فرماید و به تمامی بازماندگان صبر جمیل و اجر جزیل عنایت فرماید . والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته

سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
11 محرم الحرام 1427

پیام تسلیت حضرت آیت الله سید صادق شیرازی دام ظله

بسم الله الرحمن الرحیم
جناب مستطاب حجه الاسلام و المسلمین حاج شیخ محمد فلسفی دام تاییده
السلام علیکم و رحمه الله و برکاته
درگذشت والد معظم فقیه جلیل ، عالم وارسته ، زاهد متقی آیت الله آقای حاج شیخ علی فلسفی قدس الله تعالی نفسه در ایام عاشورای حسینی صلوات الله علیه را به مولایمان حضرت بقیه الله الاعظم ولی عصر الحجه بن الحسن العسکری عجل الله تعالی فرجه الشریف و صلوات الله علیه و علی آبائه الاطهار و حوزه ی علمیه ی مقدسه و علمای اعلام دامت برکاتهم و جناب عالی و آن بیت شریف و سایر منتسبین تعزیت عرض نموده ، علامه ی بزرگواری که عمر پربرکت خویش را در خدمات دینیه و تربیت علما و مجتهدین صرف نمود .
از درگاه حضرت باری تعالی علو درجات فقید سعید و حشر با ائمه اطهار صلوات الله و سلامه علیهم اجمعین ، و اجر جزیل و صبر جمیل را برای کلیه بستگان اعزه مسالت دارم . و انا لله و انا الیه راجعون

11 محرم الحرام 1427 هـ ـ صادق شیرازی

پیام تسلیت حضرت آیت الله نوری همدانی دام ظله

بسم الله الرحمن الرحیم
حضرت حجت الاسلام و المسلمین آقای شیخ محمد فلسفی دامن برکاته
سلام علیکم بما صبرتم فنعم عقبی الدار
ارتحال فقیه بزرگوار و استاد والامقام حضرت آیت الله حاج میرزا علی آقای فلسفی اعلی الله مقامه را که پس از نیل به مقام اجتهاد و فقاهت در حوزه ی علمیه ی مقدسه ی نجف اشرف ، چندین سال با درس پربرکت و محققانه ی خود به حوزه ی علمیه ی مشهد مقدس گرمی بخشید و شاگردان فاضل و محقق فراوانی را تربیت کرد ، به پیشگاه مقدس حضرت ولی عصر ارواحناه فداه و حوزه ی علمیه ی مشهد و اهالی معتقد آن سامان و جناب عالی و بیت شریف آن مرحوم تسلیت عرض و از خداوند متعال برای آن فقید سعید علو درجات و برای بازماندگان محترم صبر و اجر مسالت می نمایم .

23/11/1384
حسین نوری همدانی

پیام تسلیت حضرت آیت الله مظاهری دام ظله

بسم الله الرحمن الرحیم
حجه الاسلام و المسلمین آقای حاج شیخ محمد فلسفی دامت افاضاته
با اهدای سلام و ابراز تاثر ، رحلت عالم جلیل القدر حضرت آیت الله آقای حاج میرزا علی فلسفی قدس سره الشریف را تسلیت می گویم . آن فقیه بزرگوار که از ثمرات برجسته ی حوزه ی مقدسه ی علمیه ی نجف اشرف فرج الله عنها بودند ، عمر پربرکت خویش را در مسیر احیاء و اشاعه ی معارف اهل بیت عصمت و طهارت مصروف داشتند و از این جهت فقدان ایشان مایه ی تاسف و تالم است . از خداوند تعالی برای آن عالم ربانی ، حشر با اولیای الهی (ع) و برای جمیع بستگان و خاندان مصاب ، بالاخص جناب عالی و سایر اعضای محترم بیت شریف ایشان سلامت و سعادت و صبر و اجر دارین را مسالت می کنم . و السلام علیکم رحمه الله و برکاته

حسین مظاهری
12 محرم الحرام 1427 ـ 22 بهمن 1384

پیام تسلیت حضرت آیت الله صانعی دام ظله

اذا مات المومن الفقیه ثلم فی الاسلام ثلمه لایسدها شیء
درگذشت فقیه ممتاز و متقی حضرت آیت الله آقای حاج میرزا علی آقای فلسفی تنکابنی رحمه الله علیه را به حضرت بقیه الله الاعظم حجه بن الحسن العسکری عجل الله تعالی فرجه الشریف و حوزه های علمیه و بیت شریف و آقازاده ی محترم ایشان جناب حجت الاسلام آقای حاج شیخ محمد فلسفی تسلیت می گویم . از خداوند منان برای آن مرحوم که در روز تاسوعای حسینی به لقاء الله پیوست ، علو درجات و برای بازماندگان محترم ، حوزه ی علمیه و علمای خراسان صبر جمیل و اجر جزیل را خواستارم .

قم ـ یوسف صانعی
19/11/1384

پیام تسلیت حضرت آیت الله طاهری دام ظله

بسم الله الرحمن الرحیم و به نستعین
اذا مات المومن الفقیه ثلم فی الاسلام ثلمه لایسدها شی ء
جناب مستطاب حجه الاسلام آقای حاج شیخ محمد فلسفی دامت افاضاته
با کمال تاسف و تاثر خبر ناگوار رحلت والد ماجد عالم ربانی و استاد بزرگوار حوزه ی مقدسه ی علمیه ی مشهد مقدس صانها الله عن الحدثان مرحوم مغفور حضرت آیت الله تعالی آقای حاج شیخ علی آقای فلسفی اعلی الله مقامه و رفع فی الجنان درجته و حشره مع النبیین و الصدیقین و الصالحین و حسن اولئک رفیقا ، والد بزرگوار حضرت عالی را به پیشگاه مقدس ثامن الائمه صلوات الله و سلامه علیه و حضرت ولی عصر عجل الله تعالی فرجه و حوزه ی علمیه ی مقدسه ی مشهد مقدس و جناب عالی و خانواده ی محترمه ی بیت شریف و تلامذه ی ایشان تسلیت عرض می نمایم و از پیشگاه باریتعالی جلت عظمته برای آن بزرگوار مغفرت و آمرزش و برای همه ی بازماندگان عزت و طول عمر و خدمت به اسلام عزیز خواهانم . و السلام علیکم و رحمه الله و برکاته

اصفهان ـ سید جلال الدین طاهری
11 محرم الحرام 1427 مصادف 21 /11/84

هم چنین پیام های متعددی از سراسر جهان تشیع از علما و مقامات کشوری و لشکری ، حوزه های علمیه ی دینی ، ائمه ی جمعه و جماعات ، سازمان ها و ادارات صادر شد که در این مقال نمی گنجد .

« عالم ربانی »

به یاد مرحوم آیت الله العظمی حاج میرزاعلی آقا فلسفی (ره)

در سال 1326 شمسی که در نجف اشرف مشغول تحصیل علوم دینی بودم، از جمله استادان سطح ما آقا میرزاعلی آقا فلسفی برادر کوچک سخنور نامی مرحوم آقای فلسفی بود. حجره آن مرحوم در طبقه بالای مدرسه سید بود که بهترین مدارس نجف به شمار می آمد. من هم در همان مدرسه حجره داشتم.
آقا میرزا علی آقا فلسفی با آقا شیخ ابوالقاسم تهرانی (دکتر ابوالقاسم گرجی امروز) همدرس و دوست صمیمی، بود. ایشان هم در طبقه پایین حجره داشتند و هر دو از افاضل شاگردان مرحوم آیت الله العظمی خوئی بودند که درس خارج آن مرحوم در نجف اول بود.
وقار و متانت و جاذبه ظاهری و اخلاقی آقا میرزا علی فلسفی، به تنهایی کافی بود که من به درس ایشان بروم تا چه رسد که خیلی فصیح و آرام هم درس می گفت. واقعاً او یک روحانی نمونه و از آنها بود که گفته اند با کسانی مجالست کنید که دیدن آنها شما را به یاد خدا بیندازد (جالسوا مع من یذکرکم الله رؤیته).
آنچه را بعدها که به کشور برگشتم و برادر بزرگوارش مرحوم آقای فلسفی در کتابهای علمی و تربیتیش (کودک و جوان) می دیدم، حالت ایشان آن موقع در نجف برایم تداعی می شد و پیدا بود که آقا میرزا علی آقا از تعلیم و تربیت خاص اخلاقی و خانوادگی برخوردار است و با بسیاری از فضلا و علما تفاوت داشت.
پدر ایشان مرحوم آیت الله حاج شیخ محمدرضا تنکابنی فقیه و فیلسوف و از علمای طراز اول تهران بود. برادر بزرگشان مرحوم حاج میرزا ابوالقاسم که او نیز از علمای محترم تهران بود و گاهی که در منزل مرحوم فلسفی می دیدیم و بحثی فقهی پیش می آمد، مرحوم آقای فلسفی برای اطمینان خاطر از او سؤال می کرد.
در یک کلام تعلیم و تربیت اسلامی را من در این خانواده- پدر و هر سه فرزند آن مرحوم بالعیان می دیدم، و بارها به زبان می آوردم.
مرحوم آقا میرزا علی آقا در سال 1300 شمسی در تهران متولد شد، و در سال 1324 که مقدمات و سطح را خوانده بود برای تکمیل معلومات و دروس خارج فقه و اصول فقهای نجف به آن شهر مقدس رفت، و چنان که گفتم آنچه به یاد دارم مربوط به وقتی است که به درس مرحوم آیت الله العظمی خوئی می رفت.
حاج میرزا علی آقا ده سال در نجف اشرف اقامت داشت و ادامه تحصیل می داد. از مرحوم آقای فلسفی شنیدم که آیت الله خوئی در میان صدها شاگرد فاضل خود فقط به ایشان و یک نفر دیگر اجازه اجتهاد داده بود!
آن مرحوم پس از بازگشت به کشور به مدت ده سال در مسجد لرزاده تهران اقامه جماعت داشت. آن گاه عازم مشهد مقدس می شود و مدت 38 سال هم در جوار حضرت امام رضا علیه السلام اقامت می کند. ایشان در آنجا اشتغال به تدریس خارج فقه و اصول داشته است. درس ایشان در مشهد اول بوده و حدود 800 نفر از فضلا در آن شرکت داشته اند.
وقتی زندگی نامه مرحوم آقای فلسفی را تنظیم و تدوین می کردم دیدم ایشان از برادرانشان حاج میرزا ابوالقاسم و حاج میرزا علی آقا نامی نبرده و یادی نکرده اند. گفتم آقا! چرا ازا ین دو بزرگوار یاد نکرده اید. گفت لازم است؟ گفتم حتماً، مخصوصاً حاج میرزا علی آقا که امروز فقیهی بزرگ و باید او را از مراجع تقلید دانست. مرحوم آقای فلسفی گفت بعد از وفات مرحوم آیت الله اراکی جمعی از بازاریان تهران به مشهد رفتند و با اصرار از ایشان خواستند رساله شان را چاپ کنند که هم از ایشان تقلید نمایند و در امر تقلید دغدغه ای نداشته باشند، ولی ایشان قبول نکرد و فقط اکتفا به تدریس داشت.
به طوری که شنیدم آن مرحوم برای خرید لوازم خانه حتی نان و گوشت و سبزی و غیره خود می رفته، و در صف خرید نان می ایستاده، و چون به ایشان می گفتند مناسب شما نیست، می گفته اند، مگر من نمی خواهم غذا بخورم؟ پس خودم هم آن را خریده و آماده می کنم. بارها به خانه ایشان زنگ می زنند و می گویند ما خادمی می آوریم که کار خانه را انجام دهد تا حضرت آیت الله خود به خرید نروند، ولی ایشان نمی پذیرند.
می توانم بگویم حتی یک نفر از آن آیت بزرگ الهی خاطره تلخی نداشته و ندارد، جز نیکی و استفاده های علمی و اخلاقی که همین نیز به وسیله صدها نفر از شاگردان فاضلش برای او خواهد ماند. مرحوم آیت الله فلسفی سرانجام در روز تاسوعا (19 بهمن) در مشهد مقدس به لقاءالله پیوست و با تشییع باشکوهی در دارالسیاده مدفون گردید.
والسلام علیه یوم ولد و یوم یموت و یوم یبعث حیا

استاد علی دوانی ـ روزنامه ی کیهان شماره 18455